قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى

2814

تاريخ الفي ( فارسى )

مدّت چهل روز سلطان سنجر در غزنين توقّف فرمود و هرچه از خزاين غزنويه به كار مىآمد متصرّف شد ، از آن جمله ، پنج عدد تاج مرصّع ، كه قيمت هر يك از آنها زياده از دو هزار هزار دينار بود ؛ و سيصد قطعهء ديگر از اقسام چيزهايى كه مرصّع بودند ، كه قيمت هر يكى از آنها زياده از دو هزار دينار بود ؛ و هفده عدد تخت مرصّع از طلا و نقره . ( و اين عجيب نيست ، چراكه ، به قول سلطان محمود ، در خزانهء او زياده از يك‌صد رطل جواهر بود . ) « 1 » القصّه ، چون سلطان سنجر در غزنين قرار گرفت ، قلعهء كلان - كه به نه فرسخى غزنين واقع بود و تا اين زمان هيچ احدى آن قلعه را به جنگ نگرفته بود - چون ارسلانشاه برادر خود ، طاهر خازن ، را در آن‌جا در بند داشت ، به سعى طاهر خازن آن قلعه مسخّر شد . همچنين ، قلعهء شهر مز « 2 » ، به واسطهء آنكه ارسلانشاه غلام سلطان سنجر را مدتى در آن‌جا در بند داشت و محافظان قلعه به او آشنايى تمام پيدا كرده بودند ، بىكلفت جنگ به دست سلطان سنجر افتاد . پس ، سلطان سنجر بعد از چهل روز ، از غزنين به جانب خراسان بازگرديد و بهرامشاه بر سرير سلطنت غزنين قرار گرفت و در غزنين و ساير بلاد غزنويّه خطبه به نام سلطان سنجر خوانده شد « 3 » . و قبل از اين اين معنى به ظهور نرسيده بود ؛ با آنكه سلطان ملكشاه در اين باب سعى بسيار داشت ، اما به هيچ وجه صورت نگرفت . « 4 » چون ارسلانشاه خبر مراجعت سلطان سنجر را شنيد ، لشكر بسيار برآورده متوجّه غزنين شد . بهرامشاه چون هنوز استعدادى نداشت ، بالضّروره به باميان رفت و كس پيش سلطان سنجر فرستاده حقيقت حال را اعلام نمود . و سلطان سنجر فى الحال يكى از امراى خود را با لشكر بسيار به مدد او فرستاد . ارسلانشاه مدّت يك ماه در غزنين قرار گرفت و در جست‌وجوى بهرامشاه مىبود ، كه ناگاه آوازهء سپاه سنجرى رسيد . سپاه او ، به واسطهء ترسى كه از سپاه سنجر داشتند ، متفرّق شدند . ارسلانشاه چون اين حال مشاهده نمود ، بالضّروره پناه به كوه‌هاى

--> - بهرامشاه سرود بدين‌مطلع : « منادى برآمد ز هفت آسمان * كه بهرامشاه است شاه جهان » . ( طبقات ناصرى ، ص 23 - 24 ) . ( 1 ) . ق : مطلب بين ( ) را ندارد . ( 2 ) . در هر سه نسخه بدين‌صورت آمده شايد : نيز ( 3 ) . شرط استقرار بهرامشاه بر كرسى پدرى اين بود كه خطبه را ابتدا به نام خليفه و سلطان محمّد و سلطان سنجر و بعد به نام خود بخواند و هر سال 000 / 500 / 2 دينار به ديوان سنجر بپردازد . ( اقبال ، پيشين ) . ( 4 ) . خواجه نظام الملك ، به خاطر احترام به دودمان ديرپا و باسابقهء غزنوى ، ملكشاه سلجوقى را از اقدامات خصمانه در اين مورد منع كرده بود .